Ze heeft een jas met diepe zakken. Tot mijn ergernis zit Emila voortdurend met haar hand onder de tafel. Is ze aan het sms-en? Wat doet ze nou precies? Als de hele klas aan het werk is, maak ik een rondje door het lokaal in de hoop door te krijgen wat voor geheimzinnigs onder de tafel gebeurt. Ik kom er niet achter. Of beter: ik zie niets x91verdachtsx92.

Wekenlang vraag ik me af waarom de arm van Emila langs haar lichaam hangt en waarom haar hand steeds in haar zak zit. Op een dag sta ik bij de deur van het lokaal waar ik lesgeef. De pauze is net voorbij en groepen leerlingen denderen door de gang op weg naar hun les. Voordat Emila richting mijn lokaal gaat, krijgt ze iets in haar handen gedrukt. Ze stopt het in haar zak. x93Hxe8, was dat niet een lange, dunne staart? x94, bedenk ik me als het 3Havo-meisje vrolijk groetend mijn lokaal betreedt en ik zox92n beetje tegelijkertijd naar mijn bureau loop. Ineens schiet het door me heen: het is een rat. Ze heeft een rat in die grote zakken van haar legerjas verstopt! En aan de lange staart te zien is het geen kleintje.

Gillend loop ik het lokaal uit. Een klassieke en domme reflex: de hele klas in een stuip. Vanaf de drempel roep ik dat ik gxe9xe9n ratten in mijn lokaal wil. x93Maar juf, hij heeft al weken les van u!x94, probeert de klas nog. Ik houd voet bij stuk: die rat eruit, ik er weer in. Eigenlijk vindt de klas het best zo. Het duurt even voordat ze doorhebben dat ik het meen. Als de toegesnelde conrector benadrukt dat op school geen plek voor ratten in zakken is, vertrekt het meisje mopperend richting huis.

Weken later hoor ik dat de rat toch een leuke middag heeft gehad. Emila had geen zin om het hele eind naar huis te fietsen en heeft haar rat bij een vriendje met zelf ook een rat gedumpt. Die van hem bleek een vrouwtje en de hare een mannetje. Het resultaat: een dozijn nakomelingen. x93Soyez fxe9conds et multipliez-vousx94 op zijn Frans.

• Soyez fxe9conds et multipliez-vous = Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u.

x93Hallooh, met Monieeeekx94

x93Goedemorgen mevrouw, met de absentencontrole van school. We missen uw zoon. Hij zit niet in de klasx94.

Elk uur vullen de docenten in de computer de absenten in. Bij de administratie wordt dat gecontroleerd en vervolgens belt een medewerker naar de thuistelefoon van alle leerlingen die ongeoorloofd afwezig zijn. Als docenten nauwkeurig de absenten invullen, ontstaat een waterdicht systeem om absenten op te sporen.

Vreemd genoeg kan de school niet altijd op medewerking van ouders rekenen.

Op de ochtend van het bovenstaande gesprek tussen een moeder en een medewerker van de absentenadministratie ijzelt het licht. Moeder Moniek antwoordt op de vraag waar haar zoon is : x93Ja, met dit weer wil ik niet dat hij met de scooter naar school gaat. Dat is onverantwoord.x94 Ze vraagt zich kennelijk niet af hoe de andere tweeduizend kinderen de school hebben bereikt. De schoolmedewerker oppert enigszins verbaasd dat leerlingen ook met de tram of met de fiets kunnen komen.  De reactie van moeder Moniek laat hem sprakeloos achter: x93Oh, met de fiets gaat niet. Hij is zijn sleutel kwijt. Maar wacht. Ik geef hem zelf even. Even wachten, hoor.  Hij ligt nog in bed.x94

Ander gesprek tussen een ouder en de absentencontrole: x93Goedemorgen meneer, we missen uw dochterx94. Weinig verbazing aan de andere kant van de lijn, slechts een schamel: x93Ohx94. De absentenmedewerker wacht geduldig op een verklaring, die niet komt. De vader is eerder gexebrgerd dat hij om zoiets futiels als de afwezigheid van zijn dochter thuis wordt gestoord. Daarom legt de medewerker uit dat school zich altijd ongerust maakt als een kind niet in de les is verschenen. Misschien is er onderweg naar school een ongeluk gebeurd. De vader windt zich op. Het gesprek voelt als een controle en hij zegt kortaf: x93Hoe moet ik weten waar mijn dochter is? Ze is zestien. Misschien is ze bij haar vriendje blijven slapen. Probeer het daar maar. Hij zit ook bij jullie op school.x94

En weg is de verbinding.

x93Dit is voor jou! Omdat je lief bent! En: lekker, schattig, knap, lekker ding. BFF. Van mij en van niemand anders. Doei, xxx, WJNMK. KNZJ. JBMA. BFF. En nog veel meer. x94

WJNMK? KNZJ? Wat bedoelen ze ermee? Op de grond in mijn lokaal vind ik na de les een velletje dat met grote, roze letters beschreven is. Blijkbaar een kladje voor het echte werk: een liefdesbriefje dat een hart sneller moet doen kloppen. In de aanloop naar 14 februari kunnen leerlingen rozen bestellen die op Valentijnsdag door jolige medeleerlingen tijdens lessen bezorgd worden. Bij de rozen hoort een kaartje. Het kladje dat ik op de grond vind, is in ieder geval werk van een brugger, want die klas loopt nu mijn lokaal uit. Vast van een meisje aan het handschrift en de keuze voor de kleur roze te zien. Ze zijn helemaal niet verlegen, de meisjes van tegenwoordig. Brugklasmeisje lonken zonder gxeane naar oudere jongens uit eindexamenklassen, ze gooien al hun charmes in de strijd bij hun eigen leeftijdgenoten en op schooldiscox92s overrompelen ze de meest verlegen jongens door ze resoluut naar de dansvloer te trekken. Girlpower anno 2010. Kortom, ze nemen het initiatief in de liefde. Keihard zijn ze ook. Als het x91uitx92 is, willen ze niet meer naast hun ex-geliefde zitten. In een van mijn brugklassen bloeide de liefde hevig aan het begin van het jaar. Een aandoenlijk verliefd jong stelletje zit achterin de klas. Ze kunnen samenwerken als de beste, totdat het me van de ene op de andere dag opvalt dat er een flinke spleet tussen de tafels is ontstaan. Ik besluit eens goed op te letten: aan het begin van de les schuift de dame demonstratief haar tafeltje een centimeter of twintig weg. Ze gaat zelfs zo veel mogelijk met haar rug naar hem zitten. Hij kijkt onverstoorbaar. Alsof het hem niet deert. Binnen een paar dagen staat ze bij mijn tafel: x93Mag ik een andere plek?x92. Dat gaat zo maar niet, want de leerlingen zitten vanaf dag xe9xe9n op een vaste plek in het lokaal. De mentor heeft het plattegrondje in het klassenboek geplakt en bij alle vakken horen ze volgens die plattegrond te zitten. Maar wat als de liefde bekoelt? In het tempo dat het in de brugklas x91aanx92 en x91uitx92 gaat, kun je wekelijks een andere plattegrond maken. Ik doe alsof mijn neus bloedt en vraag de boze Juliette waarom ze een andere plek wil. Veel verder dan x93Ik wil liever naast Nataliax94 zitten, komt ze niet. Ik besluit daarom de liefde nog een kans te geven en weiger bod het verzoek: x93Nee hoor, je zit prima naast Peter. Ik vind jullie eigenlijk wel een leuk duo.x94 Vies gezicht en rollende ogen. x93Ga maar gauw terug naar je plek, ik ga zo met de les beginnen.x94 Peter kijkt onverstoorbaar als mooie Juliette naast hem neerploft. Ze wisselen geen woord. Geen blijk van herkenning, geen glimlach. Het kan hem niets schelen. Hij blijft zichzelf. Vrolijk lacht hij naar me, alsof hij mij wil zeggen: x93Maffe griet. Ik red me wel.x94 Het duurt weken voordat de ijzige sfeer achterin het lokaal verdwijnt. Geen idee wat er is voorgevallen, maar opeens hebben ze weer dolle pret. De tafels staan weer tegen elkaar en Juliette zit niet meer op het verste puntje van haar stoel. Beminnelijk schenkt ze hem weer haar liefste glimlach, gebroederlijk buigen ze zich over de oefeningen en hun cijfers kelderen weer. Het is weer WJNMK, KNZJ en JBMA. Ze hebben het gewoon te druk met elkaarx85Voor altijd BFF.

• WJNMK= wil je nooit meer kwijt
• KNZJ= kan niet zonder je
• JBMA= je bent mijn alles
• BFF= best friends forever.

Het volgende lesuur heb ik bovenstaande afkortingen op het bord geschreven. Alle twaalf- en dertienjarigen die voor mijn neus zaten, somden moeiteloos de betekenis op. Ik bleek de enige onwetende te zijn. Weer wat geleerd.

Mijn brugklasje zit braaf te werken. Ik houd van brugklassers. Vol goede moed beginnen ze aan hun middelbare schoolcarrixe8re. Enigszins naxefef zitten ze de eerste maanden in de banken. Ze barsten nog in snikken uit als ze een onvoldoende scoren. In de bovenbouw is dat wel anders. Daar wordt een onvoldoende in sommige groepen met luid gejuich begroet. Hun manier van elkaar steunen.

Voorovergebogen richt deze brugklas al haar aandacht op het invullen van oefeningen met de werkwoorden xeatre en avoir. Opeens veert het hoofd van Pascal omhoog, x93Juf, mag Tombe la neige weer op?x94. Tombe la neige, waar ben ik aan begonnen. Een aantal weken geleden heb ik voor de grap het nummer van Adamo op YouTube opgezocht en via de beamer aan de klas laten horen en zien. Die ochtend lag buiten een dik pak sneeuw. Hoe toepasselijk ook, de leerlingen vonden het afgrijselijk. Zelfs na het vertalen van de tekst. Meteen klonk ook de roep om hippere nummers en zo eindigden we die les met een reeks moderne nummers. Opgewekt en druk verlaten ze die dag het lokaal terwijl het nummer van  Kate Ryan Elle lx92a, elle lx92a nog uit de boxen schalt. Saaie Franse oefeningen invullen onder het toeziend oog van DJ Mevrouw Bekkers bevalt ze wel. Een week lang zeuren ze elke les om muziek. x93Het is niet altijd feest, jongens. Ik denk dat jullie beter werken zonder muziekx94. Ze zijn niet overtuigd, maar na een week houdt het gevraag op.

Tot Pascal me met zijn vraag benadert. x93Slim aangepaktx94, denk ik nog, x93hij snapt dat ik gevoeliger ben voor een verzoek om Tombe la neige dan voor een flinke Franse rapx94. De hele klas kijkt me verwachtingsvol aan. Ze zweren dat ze beter werken met muziek op, zelfs met Tombe la neige. Ik kijk naar buiten en zie geen sneeuw. x93Jullie hebben pech vandaag. Geen sneeuw dus geen Tombe la neige. Jammer, maar helaas. Tant pis.x94 Bedroefd om hun mislukte poging gaan de hoofdjes weer omlaag. Maar zo gauw geeft Pascal het niet op: x93Juf, als het nou nog gaat sneeuwen, mag het dan wel?x94. Ik kijk opnieuw naar buiten en zie dat de lucht onbewolkt is, bovendien is het net boven nul. Zeker van mijn zaak roep ik opgewekt: x93Goed kinders, als het sneeuwt, zoek ik jullie verzoeknummer op YouTube weer op.x94 Iedereen blij. Tien minuten voor het einde van de les roept een oplettende leerling: x93Het sneeuwtx94. Het is waar: piepkleine minuscule vlokjes dwarrelen naar beneden. Onder luid gejuich zoek ik Tombe la neige op. Zodra het nummer uit de boxen klinkt, brullen ze luidkeels mee. Ze danken de weergoden.

Een docent is zijn leven niet zeker op dagen dat er sneeuw valt. Het schoolplein oversteken is een enerverende belevenis. Sneeuwballen suizen om je oren. Gejoel als een bal zijn doel raakt. Extra gejuich als het een docent is. Ach, we zijn allemaal jong geweest. De jeugd is buiten en heeft onschuldige lol met wat sneeuw. Het onbedoelde neveneffect is dat er binnen de kortste keren nauwelijks nog sneeuw op het schoolplein ligt, waardoor de oversteek van de school naar mijn auto aan het eind van de dag een stuk plezieriger verloopt.

Door de vele x91buitenspelersx92 is het niet druk in de kantine. Mijn surveillancebeurt is meteen rustiger. Volgens een secuur rooster zijn docenten bij toerbeurt op verschillende plekken in de school ingedeeld. Een extra wakend oog van een docent voorkomt veel ongein. Ooit zijn we met een groep collegax92s naar de Koninginnenach in Den Haag geweest. Leerlingen reageerden verbaasd, x93U hier? U ook hier? Wxe1xe1t, die er ook bij?x94. In puberogen hebben docenten geen eigen leven.  Elk groepje leerlingen dat we die avond tegenkwamen, hebben we voor de grap wijsgemaakt dat de burgemeester van Den Haag ons gevraagd had om te surveilleren tijdens Koninginnenach. x93Om te voorkomen dat het uit de hand zou lopenx94, voegden we er gewichtig aan toe. Tot onze verbazing slikten onze leerlingen dit als zoete koek en vonden ze het de normaalste zaak van de wereld dat wij, hun docenten, op deze vrolijke x96 en voor ons ook vrije – avond een oogje in het zeil hielden.

De eerste bel is al gegaan. Het duurt even voordat alle leerlingen weer in het lokaal zitten. Sommigen kunnen er niet genoeg van krijgen. Vanuit mijn lokaal zie ik een meisje nog snel een sneeuwbal mikken en naar binnen rennen, net voor de tweede bel. In de klas gaan de warme jassen uit. We zijn nog geen twee minuten bezig of een jongen in t-shirt met korte mouwen steekt zijn vinger op. Of het raam dicht mag. Het raam bij mijn bureau staat altijd op een kier, voor de nodige ventilatie. Doe ik dit niet, dan komt de volgende klas met dichtgeknepen neusjes het lokaal binnen, luidkeels roepend: x93Het stinkt hierx94. Onbegrijpelijk blijf ik het na al die jaren vinden dat sommige leerlingen onder hun jas slechts een dun kledingstuk aan hebben. Ik huis al weken in een coltrui, terwijl er voor me meisjes met blote armen zitten. Aan hun voeten warme Uggs. Dat dan weer wel.

Het jaar 2010 begint met een surveillancebeurt. De week na de kerstvakantie is voor veel examenklassen traditioneel een schoolexamenweek. In mijn tijd, ergens in de jaren tachtig, sprak je nog over tentamens. Nu zijn het schoolexamens die vastgelegd zijn in een PTA, het Plan voor Toetsing en Afsluiting.

Voor de invoering met de Tweede Fase in 1998 waren 4 MAVO, 5 HAVO en 6 VWO de examenklassen. Tegenwoordig zijn de schoolexamens gespreid over meerdere jaren. Leerlingen uit 3 MAVO, 4 HAVO en 4 en 5 VWO krijgen al te maken met schoolexamens en zitten dus al in x91een examenklasx92. Met alle stress van dien.

Op de eerste dag van het nieuwe jaar, maandag 4 januari, maakt 4 HAVO een schoolexamen KUBV. Deze afkorting staat voor Kunst Beeldende Vormen. KUBV is niet mijn vak. Docenten worden ingeroosterd op het uur dat zij een bepaalde examenklas hebben. Maandag heb ik het tweede lesuur normaal gesproken een 4 HAVO en het vijfde uur een 5 HAVO-groep. Daarom surveilleer ik -  docente Frans -  op deze koude schooldag eerst bij KUBV en later die dag bij biologie.

Op het opgavenblad, vergezeld van twee bijlagen, staan 19 vragen die de leerlingen in 50 minuten voor het schoolexamen KUBV dienen af te ronden. De eerste is na 20 minuten klaar, de laatste moet ik het papier uit zijn handen trekken. Deze groep heeft zich in de kerstvakantie kunnen voorbereiden op het thema Beeldende Begrippen: licht vorm, kleur, ruimte en compositie. Hopelijk hebben ze het goede voornemen om in 2010 spetterende cijfers te halen. Mochten de goede voornemens van uw kind niet op het schoolvlak liggen, dan heb ik een paar subtiele tips om uw erfgenaam door de examenjaren heen te loodsen:

1. Vraag naar het PTA. Dit wordt door de school aan elke leerling uitgereikt. Sommige scholen hebben het PTA zelfs op hun site.
2. Houd de schoolexamenperiodes in de gaten en schrijf deze in uw agenda. In het PTA staat voor elk vak beschreven in welke periode en in welk jaar wordt getoetst.
3. In het PTA staat bij elk schoolexamenonderdeel globaal wat er wordt getoetst. Voor de examenperiodes geeft de docent van uw kind vaak een uitgebreidere uitleg. Als er bijvoorbeeld staat x93 hoofdstuk 3 t/m 7x94kan het best zijn dat bepaalde onderdelen uit deze hoofdstukken meer aandacht behoeven. Vraag uw kind naar de exacte examenstof en de extra aanwijzingen.
4. Informeer een paar weken na een schoolexamenperiode naar de lijst met resultaten. Krijgt u die niet te zien, bel of mail dan meteen de mentor.
5. Uw kind moet het zelf doen, maar met een beetje controlerende hulp van u of van buitenaf moet het zeker lukken. Schakel desnoods een bureau voor leerlingenhulp in als het niet wil lukken. Professionele begeleiders weten vaak de juiste snaar te raken. Het kost een paar centen, maar het resultaat mag er vaak zijn.